Start Aktualności Z dziejów Parafii w Starzynie
piątek, 25 wrzesień 2020

Parafia pod wezwaniem świętego Michała Archanioła w Starzynie, należy do grona najstarszych na Pomorzu. Jej powstanie możemy datować na początek XIII wieku, choć wydaje się, że i wcześniej chrześcijaństwo było znane na tym terenie, a jedynie nie istniała jeszcze pełna administracja kościelna. Parafia zawdzięcza swój początek, jak również znaczną część swojej historii opactwu cystersów z Oliwy.

 

Parafię w Starzynie założył książę Świętopełk około 1220 roku, kiedy to klasztor oliwski otrzymał tę wieś w zamian za Puck. W niedługim czasie po przejęciu miejscowości przez Cystersów oliwskich zbudowano w Starzynie drewniany kościół. Sprawowanie patronatu parafialnego lub bezpośrednie prowadzenie parafii i kościołów przez braci cystersów w granicach swych majątków ziemskich było jedną z podstawowych form ich działalności w utrwalaniu chrześcijaństwa na Pomorzu.

Od roku 1582 posiadamy nieco więcej informacji, dotyczących kościoła. Zostały one zawarte w aktach wizytacji kanonicznych. Zachowały się one w odpisach bądź w oryginale w Archiwum Diecezjalnym w Pelplinie. W wizytacjach znajdują się relacje o parafii w Starzynie z lat 1582, 1583, 1649, 1686, 1750 i 1766. Zawierają konkretne dane dotyczące wielkości parafii, wystroju i wyposażenia kościoła, a także skąpe wiadomości dotyczące życia religijnego, zarówno ludności jak i duszpasterzy. Akta wizytacji kanonicznych przynoszą również cenne informacje o życiu kościelnym w Starzynie.

W okresie istnienia parafii starzyńskiej, jej terytorium wielokrotnie ulegało zmianom. Pierwotne granice parafii trudno jest dziś jednoznacznie określić. Parafia starzyńska została założona dla trzech oliwskich wsi klasztornych: Wielkie Starzyno, Małe Starzyno i Werblinia. Następnie zostały do niej włączone miejscowości: Adel-Dobra, Domatowo, Kłanino, Parszkowo, Sulicice, Radoszewo, Mrzeźnica (Breżinci), Zelewo (Nowine).

Z wykazów kościołów i wsi parafialnych w opactwie oliwskim na przełomie XIII/XIV wieku dowiadujemy się, że do parafii Starzyno należały następujące miejscowości: Starzyno, Werblinia, Domatowo, Kłanino, Radoszewo i Parszkowo. Pomiarów geodezyjnych na obszarach swoich majątków dokonywali często sami mnisi oliwscy. Wiadomo, że 9 lipca 1637 roku i 8 czerwca 1938 roku przebywał w Starzynie cysters Robert von Werden, w celu w celu ustalenia granic wsi.

W XVII wieku samodzielna dotąd parafia starzyńska stała się filią parafii mechowskiej. Poza Starzynem do parafii mechowskiej należały: Zdrada, Darżlubie, Leśniewo i Domatowo. Po ponownym utworzeniu parafii w 1888 roku przybrała ona kształt pierwotny. Miejscowości należące do parafii w roku 1928 wymienia Zarys historyczno-statystyczy diecezji chełmińskiej, podając jednocześnie ich przybliżoną odległość od kościoła parafialnego: Starzyno z Głuszewem (1,5 km), Kłanino (2 km), Parszkowo (4 km), Połchówko (5 km), Radoszewo (2 km), Starzyński Dwór (2,5 km), Sulicice (3 km), Werblinia (2,5 km).

W 1933 roku dekretem biskupa chełmińskiego Wojciecha Okoniewskiego wydzielono trzy osady ze Starzyńskiego Dworu i przyłączono je do parafii Łebcz. Uczyniono tak na prośbę samych zainteresowanych. Od tego czasu granice parafii utrzymały się bez zmian.  Przynależność diecezjalna zaczęła formować się w XII wieku, kiedy to utworzono trzy archidiakonaty: Włocławski, Kruszwicki i Pomorski, które weszły w skład Diecezji Włocławskiej. Archidiakonat Pomorski obejmował północną część diecezji, a więc i teren parafii Starzyno. Stan taki utrzymał się do 20 listopada 1818 roku, kiedy to na mocy bulli „Ex imposita nobis” utworzono przejściowo Apostolski Wikariat Pomorski. 16 lipca 1821 roku została wydana bulla cyrkumskrypcyjna „De salute animarum” podpisana przez papieża Piusa VII. Na mocy jej postanowień Apostolski Wikariat Pomorski został wcielony do Diecezji Chełmińskiej, istniejącej od 1243 roku. Stan taki utrzymał się do 25 marca 1992 roku, kiedy to papież Jan Paweł II bullą „Totus tuus Poloniae populus” dokonał reorganizacji diecezjalnej w Polsce. Parafia starzyńska weszła w skład Archidiecezji Gdańskiej.

Pierwsze informacje źródłowe o kościele w Starzynie pochodzą z XVI wieku, należy jednak przyjąć, że wcześniej istniał tu budynek sakralny. Nie można zatem wykluczyć, że pierwszy kościół w Starzynie mógł powstać w XII stuleciu, po podbojach pomorskich i przyłączeniu Pomorza Gdańskiego do państwa piastowskiego przez Bolesława Krzywoustego. Najbardziej jednak prawdopodobnym wydaje się, że kościół w Starzynie wybudowany został przez Cystersów w XIII wieku, niedługo po przejęciu przez nich tej miejscowości.

Najstarszą, udokumentowaną informację o starzyńskim kościele, pochodzącą z 1582 roku, zawierają akta wizytacyjne. Dowiadujemy się z nich, że „pośrodku cmentarza znajdował się drewniany kościół, który wymagał naprawy”. Najprawdopodobniej był to mały, drewniany kościół bez fundamentów, gdyż nie zachowały się jakiekolwiek dowody materialne, potwierdzające ich istnienie. Wspomniana wizytacja, przeprowadzona przez biskupa Rozrażewskiego podaje również cenne informacje dotyczące wyposażenia kościoła. Jak wynika z zapisów, Cystersi w tym czasie nie szczędzili funduszy na wyposażenie swych kościołów. Ze sprzętu liturgicznego inwentarz w Starzynie w 1582 roku zawierał: „3 kielichy pozłacane - z których dwa ukradli złodzieje; niemały, srebrny, pozłocony pacyfikał z obrazem Matki Boskiej; niemały krzyż z koralami, którego stopa była z mosiądzu i miedziową monstrancję”. Z szat liturgicznych wizytacja wymienia: 6 ornatów z wszelkimi dodatkami, „z których trzy były kosztowniejsze”; 15 obrusów kościelnych na ołtarz; 2 korporały, 2 komże i 2 antepedia służące do przyozdobienia podstawy ołtarza. Ponadto wizytacja wymienia: książki „różnych autorów”, mszał Teutoński, graduał z pergaminu, 10 książek kościelnych i zbiory modlitw. W zapisie wizytacji znajduje się również pierwsza wzmianka o patronie kościoła. W tym czasie był już nim święty Michał, darzony również szczególnym kultem przez cystersów. Kolejna wizytacja biskupia z 1583 roku podaje informacje „o potrzebującym porządku i reformy kościele”. Wspomina przy tym o „nieporządnie zachowanych ołtarzach”, nie określając jednak ich liczby. Mówi również o wieży kościelnej i „źle zabezpieczonej zakrystii”. Druga połowa XVI wieku, nie była zbyt pomyślna dla starzyńskiego kościoła. Kościół potrzebował naprawy. Być może już wtedy Cystersi planowali budowę solidniejszego. Wydaje się, że do podjęcia ostatecznej decyzji przyczyniły się również skutki wojen polsko-szwedzkich.

Ostateczna jednak decyzja o budowie nowego kościoła w Starzynie, została podjęta 7 marca 1648 roku, przez ówczesnego opata oliwskiego Aleksandra Kęsowskiego. Pod tą datą w aktach wizytacyjnych zapisano: „Hoc mense R-mus D.Abbas Alexander Kęsowski coepit aedificare ecclesiam Starzini, quae etiam cum omnium admiratione intra paucos menses perfecta est”

Opat Kęsowski był również głównym fundatorem świątyni. O przebiegu budowy wiemy niewiele. Znana jest natomiast dokładna data konsekracji nowej świątyni i znajdujących się w niej trzech ołtarzy. Dokonał jej biskup Mikołaj Krasicki (biskup tytularny argeński i sufragan łucki) w niedzielę 29 września 1652 roku, nadając mu tytuł świętego Michała Archanioła. W Annales Monasterii Olivensis pod datą 2 października 1652 roku odnotowano fakt konsekracji w następujących słowch: „Que fuit dies dominicus est festum s. Michaelis, consecrata est ecclesia Starinensis per R-dum D. Nicolaum Krasicki episcopum Argensem et suffraganeum Luceorensem in honorem ss. Trinitatis, B-me V. Mariae, ss. Joannis Baptistae, Michaelis Archangeli, s. Alexandri papa et martyris, Benedicti et Bernardi. Eodem die consecrata sunt in eadem ecclesia tria altaria, maius in honorem ss. Trinitas, B-mae V.Mariae et Michaelis Archangeli, aliud, in cornu Evangelii in honorem ss. Josephi, sponsi B-mAe Virginis et Alexandri papae martyris, in cornu Epistolae”.

I tak Kościół Parafialny stał się centralnym miejscem życia mieszkańców, wokół którego skupia się Służba Boża i życie sakramentalne. Warto przywołać w tym miejscu słowa Izydora Gulgowskiego który pisząc o ludności kaszubskiej stwierdza, że „dla Kaszuby wiara i polskość to jedno” i „stanowią dla niego największy skarb”.

Historia parafii starzyńskiej trwa nadal. Z dumą możemy powiedzieć, że jest budowana na trwałych podstawach i tradycjach naszych przodków, które z wdzięcznością przyjmujemy i kontynuujemy. Stąd też wypływa nasze zobowiązanie do „przetwarzania naszej małej ojczyzny”.

Czytany 819 razy
Oceń ten artykuł
(0 głosów)
Artykuły z dnia
« Październik 2021 »
Pn Wt Śr Czw Pt Sb Nie
        1 2 3
4 5 6 7 8 9 10
11 12 13 14 15 16 17
18 19 20 21 22 23 24
25 26 27 28 29 30 31
Czytania na dziś
Najnowsze
  • niedziela, 29 sierpień 2021
    Pielgrzymka do sanktuariów maryjnych Warmii

    Zapraszamy do udziału w autokarowej pielgrzymce do sanktuariów maryjnych w Gietrzwałdzie, Świętej Lipce i Stoczku Klasztornym – miejsca internowania Prymasa Wyszyńskiego. Pielgrzymka odbędzie się w sobotę, 11 września. Wyjazd o g. 6.30, powrót ok. g. 22.00. Koszt 120 zł – obejmuje przejazd autokarem, wspólny obiad na trasie, przewodników w sanktuariach, grupowe ubezpieczenie. Zapisy do przyszłej niedzieli na plebanii.

  • piątek, 19 luty 2021
    Czy w poście chodzi o kawę i cukierki?

    Zaskakuje nas kolejny Wielki Post. Być może nie robi na nas wrażenia. Dobrze jest zmienić trochę scenerię, zestaw pieśni, kolor w kościele, może trochę tygodniowy jadłospis. Zaskakuje nas, bo często nie ma wcześniej czasu, sposobu, pomysłu na to jak go zacząć i jak go przeżyć. Niektórzy pewnie tradycyjnie coś postanowią, bo robią tak samo od kilkunastu czy kilkudziesięciu lat. Inni przyjdą na Środę Popielcową, bo ksiądz sypie popiołem – jakoś nie wypada nie być – a potem pewnie na pierwsze święto Wielkiej Nocy. Ostatecznie zawsze stajemy przed wielkopostnym pytaniem: przeżyć jak zwykle (tzn. byle przeleciał) czy przeżyć wyjątkowo (tzn. tak jak tego wymaga moja tegoroczna sytuacja).

  • czwartek, 31 grudzień 2020
    Anno Domini 2020 w starzyńskiej wspólnocie parafialnej

    Czas końca roku kalendarzowego sprzyja podsumowaniom. Dziś - już po raz czwarty - przybliżymy w telegraficznym skrócie wydarzenia oraz uroczystości, które miały miejsce w naszej parafii w 2020 r. W ubiegłorocznym podsumowaniu napisaliśmy na wstępie takie oto słowa: „Jaki będzie obecny rok .. czas pokaże” no i rzeczywiście teraz można powiedzieć, że miniony czas z pewnością pokazał nam wiele. Zacznijmy jednak od początku…